Editor: Ayşe Koca
Türkiye’de milyonlarca çalışan emeklilik döneminde daha rahat bir yaşam sürdürebilmek için farklı tasarruf seçeneklerini araştırıyor. SGK üzerinden emeklilik hakkı kazanmak için gereken prim gün sayısı ve yaş şartları sigorta başlangıç tarihine göre değişirken, emeklilik döneminde SGK aylığına ek bir gelir oluşturmak isteyen vatandaşların ilgisi Bireysel Emeklilik Sistemi’ne (BES) yöneliyor.
BES, SGK’dan bağımsız olarak çalışan ve kişilerin kendi birikimleri üzerinden emeklilik döneminde ek bir finansal kaynak oluşturmasına imkân veren bir sistem olarak öne çıkıyor. Belirlenen şartları yerine getiren katılımcılar, BES kapsamında emeklilik hakkı elde ederek birikimlerini toplu ödeme veya düzenli ödeme seçenekleriyle değerlendirebiliyor.
SGK’da emeklilik şartları herkeste aynı değil
Türkiye’de SGK kapsamında emeklilik şartları sigortalının ilk işe giriş tarihine göre değişiklik gösteriyor. Bunun yanında çalışanın SSK, Bağ-Kur veya diğer sigortalılık statülerinden hangisine tabi olduğu da emeklilik hesabında belirleyici oluyor.
1999 ile 2008 yılları arasında sigortalı olan çalışanlarda yaş ve prim şartları uygulanırken, SSK kapsamında kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş şartı öne çıkıyor. Gerekli prim gün sayısı ise kişinin sigortalılık geçmişine ve tabi olduğu düzenlemelere göre değişebiliyor.
2008 sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda ise emeklilik şartları kademeli olarak değişiyor. SSK kapsamında prim gün sayısı 7 bin 200 güne kadar yükselirken, yaş şartları da kademeli şekilde artabiliyor.
Bağ-Kur kapsamında çalışanların tam emeklilik için gereken prim gün sayısı ise SSK’ya göre daha yüksek olabiliyor. Bu nedenle emeklilik hesabı yapılırken yalnızca yaşa bakılması yeterli olmuyor.
Emekliliğe ikinci birikim desteği
SGK’dan emekli olmak için gereken şartların uzun yıllara yayılması, vatandaşların emeklilik dönemine yönelik alternatif tasarruf yöntemlerine yönelmesine neden oluyor. BES de bu noktada tamamlayıcı bir seçenek olarak değerlendiriliyor.
Çalışanlar SGK primlerini öderken aynı zamanda BES hesabına düzenli katkı payı yatırabiliyor. Böylece çalışma hayatı boyunca iki farklı kanaldan emeklilik dönemi için hazırlık yapılabiliyor.
SGK, kişiye sosyal güvenlik kapsamında emekli aylığı sağlarken BES kişinin kendi katkıları üzerinden oluşturduğu birikimi emeklilik döneminde kullanmasına imkân tanıyor.
Bu nedenle BES’te elde edilen hak, SGK’dan ikinci kez emekli olmak şeklinde değerlendirilmemeli. “İkinci emeklilik” ifadesi daha çok SGK emekliliğine ek olarak BES kapsamında emeklilik hakkı ve buna bağlı birikim elde edilmesini ifade ediyor.
BES’te emeklilik için hangi şartlar aranıyor?
BES’te emeklilik hakkı kazanabilmek için sistemde en az 10 yıl bulunmak ve 56 yaşını tamamlamak gerekiyor. Her iki şartın da birlikte yerine getirilmesi gerekiyor.
Örneğin genç yaşlarda BES’e katılan bir kişi, düzenli katkı payı ödeyerek sistemde uzun süre kalabilir. Ancak sistemde 10 yılı doldurmuş olmak tek başına emeklilik için yeterli olmuyor. Katılımcının aynı zamanda 56 yaşını da tamamlaması gerekiyor.
Benzer şekilde 56 yaşına gelmiş ancak BES’te 10 yıllık süreyi tamamlamamış bir kişinin de emeklilik hakkı açısından gerekli süreyi beklemesi gerekiyor.
3.600 gün ifadesi neden kullanılıyor?
BES ile ilgili bazı haberlerde “3.600 günle ikinci emeklilik” ifadesi kullanılıyor. Bunun temelinde 10 yıllık sürenin yaklaşık 3.600 güne karşılık gelmesi bulunuyor.
Ancak burada önemli bir ayrım var. BES’te SGK’daki gibi “3.600 gün prim ödeme” şeklinde bir emeklilik şartı bulunmuyor. BES açısından temel şart, sistemde en az 10 yıl kalmak ve 56 yaşını doldurmak.
Dolayısıyla vatandaşların BES emekliliğini SGK’daki prim günü hesabıyla karıştırmaması gerekiyor.
Katkı payını katılımcı belirleyebiliyor
BES’in dikkat çeken özelliklerinden biri, katılımcının bütçesine göre katkı payı belirleyebilmesi. Sisteme dahil olan kişi, gelir durumuna uygun bir ödeme planı oluşturabiliyor.
Düzenli olarak ödenen katkı payları emeklilik hesabında birikiyor ve seçilen emeklilik fonlarında değerlendiriliyor. Katılımcının ekonomik koşulları değiştiğinde katkı payını artırması da mümkün olabiliyor.
Uzun vadeli BES planlamasında düzenli ödeme önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Küçük tutarlarla başlayan katkıların zaman içinde devam ettirilmesi, emeklilik dönemine kadar daha büyük bir birikim oluşturulmasına yardımcı olabiliyor.
Devlet katkısı birikimi destekliyor
BES sisteminin önemli unsurlarından biri de devlet katkısı. Katılımcıların yaptığı ödemelere belirli kurallar çerçevesinde devlet katkısı ekleniyor.
Ancak devlet katkısının tamamının her durumda hemen alınabileceği düşünülmemeli. Sistemde kalma süresi, emeklilik hakkının kazanılması ve sistemden çıkış zamanı gibi unsurlar devlet katkısından yararlanma koşullarını etkiliyor.
Bu nedenle BES’e dahil olanların yalnızca kendi yatırdıkları toplam parayı değil, devlet katkısı hesabındaki tutarı ve hak ediş durumunu da takip etmesi önem taşıyor.
Birikimler fonlarda değerlendiriliyor
BES hesabında biriken para, katılımcının tercih ettiği emeklilik yatırım fonlarında değerlendiriliyor. Fon seçimi, uzun vadede oluşabilecek birikimin büyüklüğü açısından önem taşıyor.
Katılımcılar risk tercihleri ve yatırım hedefleri doğrultusunda farklı fon seçeneklerini değerlendirebiliyor. Ancak fon getirilerinin garanti olmadığı ve geçmiş dönem performansının gelecekte aynı şekilde gerçekleşmeyebileceği unutulmamalı.
Bu nedenle BES hesabı bulunan vatandaşların fon dağılımlarını ve birikimlerinin gelişimini düzenli olarak takip etmesi gerekiyor.
Emekliler de BES’ten yararlanabiliyor
BES’e yalnızca aktif olarak çalışan vatandaşlar katılmıyor. SGK’dan emekli olmuş kişiler de sisteme dahil olarak kendi adlarına yeni birikim oluşturabiliyor.
Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden vatandaşlar da BES aracılığıyla ek tasarruf yapabiliyor. Böylece emeklilik döneminde ihtiyaç duyulabilecek ilave bir finansal kaynak için yeni birikim planı oluşturulabiliyor.
Ancak BES kapsamında yapılan birikim ile SGK kapsamında kazanılan emeklilik hakkının birbirinden farklı olduğu unutulmamalı.
Otomatik Katılım Sistemi ile maaştan birikim
Çalışanların emeklilik için tasarruf yapmasını sağlayan uygulamalardan biri de Otomatik Katılım Sistemi (OKS). Bu sistemde çalışanların ücretlerinden belirli oranda kesinti yapılarak emeklilik hesabına aktarılıyor.
OKS, çalışanların düzenli olarak tasarruf etmesini hedefliyor. Sisteme dahil edilen çalışanların belirli şartlar çerçevesinde sistemden ayrılma hakkı da bulunuyor.
Böylece çalışanlar, çalışma hayatları boyunca maaşlarından yapılan düzenli kesintiler yoluyla emeklilik dönemleri için ek birikim oluşturabiliyor.
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi de gündemde
Emeklilik sistemine yönelik gelecek dönemde uygulanması planlanan modeller arasında Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) de bulunuyor.
TES kapsamında çalışanların emeklilik dönemindeki gelirlerinin desteklenmesi ve uzun vadeli tasarrufların artırılması amaçlanıyor. Gündeme gelen modelde çalışan katkısının yanı sıra işveren ve devlet katkısının da bulunması öngörülüyor.
Sistemin nasıl uygulanacağı, katkı oranlarının ne olacağı ve vatandaşların hangi şartlarda yararlanacağına ilişkin ayrıntıların yapılacak yasal düzenlemelerle kesinleşmesi bekleniyor.
BES birikimi toplu veya düzenli alınabiliyor
BES’te emeklilik hakkı elde eden katılımcılar, hesaplarında oluşan birikimi farklı şekillerde değerlendirebiliyor. Birikimin toplu olarak alınması seçeneklerden biri olurken, belirli bir plan kapsamında düzenli ödeme tercih edilebiliyor.
Katılımcının hangi yöntemi seçeceği; toplam birikimine, emeklilik dönemindeki gelir ihtiyacına ve kişisel finansal planlamasına göre değişebiliyor.
Bu nedenle emeklilik aşamasına gelen kişilerin ödeme seçeneklerini ayrıntılı şekilde incelemesi önem taşıyor.
BES’e katılım için üst yaş sınırı bulunmuyor
BES’in bir diğer özelliği, sisteme giriş için belirli bir üst yaş sınırının bulunmaması. 18 yaşından küçük kişiler de velileri veya yasal temsilcileri aracılığıyla sisteme dahil edilebiliyor.
Erken yaşta başlayan tasarruf planları, uzun vadede daha fazla süre boyunca birikim yapılmasına imkân sağlayabiliyor. Bu nedenle BES yalnızca emekliliğine kısa süre kalan kişiler için değil, uzun vadeli tasarruf yapmak isteyen farklı yaş grupları için de değerlendirilebiliyor.
Emeklilik hesabında hangi noktalar önemli?
BES’e dahil olmayı veya mevcut birikimini artırmayı düşünen vatandaşların yalnızca aylık katkı payına odaklanmaması gerekiyor. Sistemde kalınacak süre, 56 yaş şartı, devlet katkısının hak ediş koşulları, tercih edilen fonların özellikleri ve emeklilikte birikimin hangi yöntemle kullanılacağı birlikte değerlendirilmelidir.
SGK emekliliği ile BES emekliliğinin farklı sistemler olduğu da özellikle dikkate alınmalı. SGK, sosyal güvenlik kapsamında emeklilik hakkı sağlarken BES, kişinin kendi tasarrufları üzerinden emeklilik döneminde ek birikim oluşturmasına yönelik bir yapı sunuyor.
Bu nedenle emeklilik döneminde yalnızca SGK aylığına bağlı kalmak istemeyen vatandaşlar, kendi bütçelerine uygun şekilde BES ve diğer tamamlayıcı tasarruf seçeneklerini değerlendirebiliyor.
Yorumlar 0